In gesprek met Kim van Zoonen (JenV)

Hoe ziet jullie team eruit en waarvoor weten collega's jullie te vinden?

“Ons team bestaat uit vier gedragswetenschappers. Ik ben daar één van en ook de coördinator. Daarnaast hebben we een JenV-gedragsnetwerk en een intranetpagina waar we kennis en ervaringen delen. Zo maken we gedragskennis laagdrempelig toegankelijk voor iedereen binnen het ministerie en kunnen onze collega’s gemakkelijk contact met ons leggen.

Beleidscollega’s weten ons te vinden voor advies, onderzoek en kennis over gedrag. In sommige gevallen gaat het om doenvermogentoetsen of gedragsanalyses, maar in andere gevallen om het experimenteel toetsen van veronderstellingen in het beleid of voor het geven van presentaties of workshops.”

Op welk onderzoek zijn jullie het meest trots?

“Dat is lastig kiezen, omdat de vraagstukken zo uiteenlopend zijn. Een mooi voorbeeld is onze betrokkenheid bij de strategische verkenning van het Nederlandse drugsbeleid. We brengen hier het gedragswetenschappelijk perspectief in. We vertalen gedragsinzichten uit literatuuronderzoek en aanvullend experimenteel onderzoek naar concrete beleidsopties en benutten daarbij lessen uit andere domeinen, zoals tabaksontmoediging.

Een ander onderwerp waar we mee bezig zijn, is zogenoemd NIMBY-gedrag ('Not In My Back Yard'). Dat speelt bijvoorbeeld bij de komst van asielopvanglocaties, forensische zorginstellingen of TBS-klinieken. We zien dat weerstand van omwonenden vaak een belangrijke rol speelt, maar dat overheden en uitvoeringsorganisaties daar heel verschillend mee omgaan. Daarom onderzoeken we dit vraagstuk domein overstijgend. We zijn gestart met literatuuronderzoek en interviews en werken toe naar focusgroepen en het ontwikkelen van interventies die we in de praktijk kunnen inzetten om beter om te gaan met deze weerstand.

Ook een actueel vraagstuk is het nieuwe vuurwerkverbod dat vanaf de komende jaarwisseling geldt. Jarenlang was vuurwerk afsteken voor veel mensen een vanzelfsprekend onderdeel van oud en nieuw. Nu wordt ineens ander gedrag gevraagd. Samen met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) hebben we onderzocht welke factoren naar verwachting bepalen of mensen zich wel of niet aan het verbod houden. Die inzichten helpen beleidsmakers bij het ontwikkelen van effectieve communicatie en andere maatregelen.”

Jullie deden samen met het CCV recent ook onderzoek naar meldingsgedrag. Wat was de aanleiding?

“Veel organisaties willen dat burgers of medewerkers incidenten melden. In de praktijk wordt dan vaak gesproken over het vergroten van de 'meldingsbereidheid'. Maar als gedragswetenschappers weten we dat een goede intentie niet automatisch leidt tot gedrag.

Daarom hebben we onderzocht welke gedragsfactoren bepalen of mensen daadwerkelijk een melding doen. We identificeerden achttien gedragsfactoren die van invloed kunnen zijn op meldgedrag. Die inzichten hebben we verwerkt in een rapport, aangevuld met een praktisch werkblad waarmee beleidsmedewerkers hun eigen meldproces kunnen analyseren en verbeteren.

Het mooie is dat dit onderzoek nu opvolging krijgt. Binnen het Programma Voorbereid op Agressie en Geweld onderzoeken we momenteel hoe we de meldingsbereidheid van medewerkers binnen het justitie- en veiligheidsdomein kunnen vergroten wanneer zij te maken krijgen met agressie of geweld tijdens hun werk. Op basis van aanvullend literatuuronderzoek rondom agressie en geweldsincidenten en onze eerdere bevindingen ontwikkelen en testen we nu concrete gedragsinterventies in samenwerking met organisaties in het Justitie en Veiligheidsdomein.”

Met wie werken jullie nog meer samen?

“Zoals je merkt draait veel van ons werk om samenwerking. We zijn een klein team en krijgen veel vragen, dat maakt verbinding zoeken nog essentiëler. Binnen JenV werken we nauw samen met beleidsdirecties. Daarnaast trekken we regelmatig op met andere gedragsteams, zoals die van de Kansspelautoriteit en het expertisecentrum bij de politie. Sommige onderzoeken voeren we zelf uit, bijvoorbeeld experimenten, terwijl we andere onderzoeken uitbesteden. Juist doordat wij de gedragswetenschappelijke expertise in huis hebben, kunnen we onderzoeksopdrachten goed formuleren en de resultaten snel vertalen naar beleidsrelevante inzichten.”

Wat zijn jullie ambities voor de komende jaren?

“De structurele inbedding van het gedragsteam binnen een deel van onze organisatie vormt een belangrijke stap. Onze ambitie is om gedragskennis de komende jaren verder te verankeren binnen het bestuursdepartement van JenV, zodat steeds meer collega’s effectief en mensgericht beleid kunnen ontwikkelen.

De behoefte aan gedragskundige ondersteuning groeit zichtbaar en overstijgt momenteel de beschikbare capaciteit. Daarom zetten wij in op verdere versterking en uitbreiding van het team, zodat we onze impact kunnen vergroten en meer beleidsvraagstukken kunnen ondersteunen waarin menselijk gedrag bepalend is voor het succes.

Daarnaast blijven we investeren in duurzame samenwerking binnen het justitie en veiligheidsdomein, om gedragskennis breder beschikbaar en beter toepasbaar te maken voor al onze collega’s.”

---

Meer weten?

Heb je vragen of wil je eens sparren over een gedragsvraagstuk in het justitie en veiligheidsdomein? Neem dan contact op via gedrag@minjenv.nl.