Aanleiding: onvoldoende inzicht in overstapgedrag
De ACM vermoedde dat er een marktprobleem was in de markt voor spaarbanken. In 2023 schoten de spaarrentes bij kleine en buitenlandse banken omhoog. Desondanks bleven veel consumenten bij hun Nederlandse grote bank, die veel lagere rentes bood. De ACM voerde daarom in 2024 marktonderzoek uit naar de marktwerking van spaarbanken. Om ook een consumentenperspectief te krijgen is aanvullend gedragsonderzoek gedaan: waarom en wanneer stappen consumenten over van bank voor hun spaarrekening?
Methode: online enquête en focusgroepen
De doelgroep bestond uit Nederlandse consumenten van 18 jaar en ouder. Deze groep was onderverdeeld in overstappers en niet-overstappers. Overstappers waren gedefinieerd als consumenten die in de 12 maanden voor het onderzoek zijn overgestapt van spaarbank. De niet-overstappers zijn in die periode niet overgestapt van spaarbank. Het onderzoek is gedaan door middel van een online enquête, waaraan 1.409 respondenten hebben deelgenomen. Deze kwantitatieve resultaten zijn aangevuld met twee online focusgroepen. Aan deze groepsdiscussies deden per focusgroep drie overstappers en twee niet-overstappers mee.
Resultaat: barrières voor overstap blootgelegd
Het onderzoek toont aan dat de meeste consumenten zich weinig bezighouden met dit onderwerp en overstappen ervaren als veel moeite. Niet-overstappers zien daarbij verschillende barrières om over te stappen van spaarrekening. Onder andere de verplichte koppeling van een betaalrekening aan de spaarrekening bij sommige banken wordt gezien als een barrière. Ook hebben ze minder vertrouwen dat hun geld veilig staat bij een kleine of buitenlandse bank ten opzichte van een Nederlandse grote bank en zijn ze minder goed op de hoogte van wat de markt te bieden heeft. Zie figuur 1.
.jpg)
Figuur 1: Redenen van niet-overstappers om niet over te stappen van bank (maximaal drie keuzes mogelijk, n=1000)
Overstappers zijn vaak actief bezig met hun financiën. Ze verbeteren proactief hun financiën en hebben vaak ervaring met overstappen. Niet-overstappers zijn reactiever en handelen pas als er een directe aanleiding voor is, bijvoorbeeld een grote verandering als het kopen van een huis. Overstappers hechten waarde aan andere aspecten dan niet-overstappers, zie figuur2.
Figuur 2: Drie belangrijke aspecten voor een spaarrekening, volgens actieve consumenten (n=409) en inactieve consumenten (n=1000)
Op basis van de resultaten kwam de ACM tot de conclusie dat er inderdaad een marktprobleem is en dat het (tekort aan) overstapgedrag van consumenten een mogelijke oorzaak daarvan is. Met de inzichten uit het gedragsonderzoek zijn aanbevelingen geformuleerd aan de minister van Financiën. De aanbevelingen richten zich op het verlagen van de geconstateerde overstapdrempels, zodat het voor niet-overstappers gemakkelijker wordt om sneller te kunnen reageren op renteverschillen.
Impact: oproep aan banken
Het gedragsonderzoek heeft ervoor gezorgd dat het consumentenperspectief ook onderdeel werd van de marktstudie van de ACM. Dit was een aanvulling op economisch onderzoek en het perspectief van de banken, zodat alle relevante partijen hierbij werden betrokken. De marktstudie is breed gedeeld in de media en heeft veel discussie losgemaakt. De minister van Financiën heeft banken inmiddels opgeroepen om overstappen eenvoudiger te maken en onderzoekt ook wat hij zelf kan doen