Nederlanders zijn voorbereid op noodsituaties

Aanleiding: onvoldoende voorbereid op uitval van nutsvoorzieningen

Elektriciteit, drinkwater, volle winkels. Veel alledaagse voorzieningen lijken vanzelfsprekend, maar zijn in uitzonderlijke omstandigheden niet gegarandeerd. Denk aan extreem weer, cyberaanvallen of sabotage. De juiste hulp kan dan langer op zich laten wachten. Daarom moeten we als Nederlanders weerbaarder worden. Begin 2024 geeft maar 15% van de Nederlanders aan actie te hebben ondernomen voor dergelijke risico’s.[1]  Bovendien is weinig bekend over de concrete manieren waarop mensen zich voorbereiden op een noodsituatie. Daarom is een gedragsanalyse uitgevoerd gericht op de hele Nederlandse bevolking (18+) en een aantal subdoelgroepen. Dit moet de basis vormen voor een gedragsstrategie voor communicatie.

Methode: literatuuronderzoek, online vragenlijst, data-analyse, sessies

DPC begeleidde, in opdracht van en met de NCTV, een CASI-traject[2] met verschillende ministeries (Defensie, EZ, VWS). Dit bestond uit verschillende onderdelen:

• Literatuurstudie: er is een uitgebreide analyse gemaakt van zowel eerdere onderzoeken als gedragswetenschappelijke literatuur naar voorbereidende gedragingen voor noodsituaties.
• Er is een Rasch-analyse uitgevoerd op basis van een online vragenlijst aan een representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking (N=1229). Zo zijn gedragsbepalers gemeten en is onderzocht welke voorbereidingen Nederlanders wel of niet treffen. Dit geeft inzicht in kansrijke gedragingen om met communicatie op in te zetten.
• Er zijn verschillende sessies georganiseerd met opdrachtgevers, stakeholders, gedragswetenschappers en burgers om samen de uitkomsten te bespreken. Wat zijn de belangrijkste gedragsbepalers? Daarbij werd gekeken naar verschillende gedragingen: een noodpakket samenstellen, een noodplan maken, erover praten met naasten en buurtgenoten, en actief worden in bijvoorbeeld een buurtvereniging of door een EHBO-cursus te volgen. Ook is er gebrainstormd over mogelijke strategieën en interventies voor het noodpakket.

Resultaat: fasering nodig; weerstand, sociale omgeving en kennis belangrijkste gedragsbepalers

Fasering is essentieel, omdat er veel doelgedragingen zijn en niet alles tegelijkertijd aangepakt en gecommuniceerd kan worden. Veel Nederlanders blijken al redelijk veel onderdelen in huis te hebben die in een noodpakket zitten. Tegelijkertijd praten maar weinig mensen over voorbereiden. Daarom is aangeraden eerst te focussen op onderdelen uit het noodpakket die mensen minder in huis hebben. Een volgende stap is het maken van een noodplan. Vanwege tijdsdruk is uiteindelijk besloten dat de aangeraden fasering beperkt wordt opgevolgd.

Voor een noodpakket zijn weerstand (inertia en scepsis), sociale omgeving en kennis belangrijke gedragsbepalers voor het brede Nederlandse publiek. Voor bepaalde subdoelgroepen zijn er nuanceringen nodig. Zo speelt bij mensen met een lage sociaaleconomische status en mensen in stedelijk gebied vertrouwen in eigen kunnen en wat zij anderen zien doen een grotere rol. Het advies is om een sterk narratief te ontwikkelen dat ingaat op het waarom en hoe van weerbaarheid. Daarnaast is het advies om in communicatie rekening te houden met scepsis, gebruik te maken van sociale beïnvloeding en gedrag behapbaar te maken.

Impact: een langetermijnstrategie, een verhaal dat raakt en systeemaanpassingen

De NCTV heeft het advies gebruikt voor een communicatiestrategie met keuzes over wat eerst wordt aangepakt en wat later. Voor de campagne is een narratief ontwikkeld om scepsis te verminderen en kennis over te dragen. Stakeholders gaan deze campagne onder de aandacht brengen. Dat versterkt tegelijkertijd de sociale norm: zij vinden het ook belangrijk. Daarnaast zullen nog andere technieken ingezet worden, zoals stappenplannen, een checklist en een makkelijk in te vullen noodplan. Ook systeemaanpassingen worden verder verkend, zoals de uitgifte van kopieën van identiteitsdocumenten en het makkelijk beschikbaar maken van onderdelen van het noodpakket.