Meer huishoudens kopen een warmtepomp

Aanleiding: gebrek aan vertrouwen in energiebesparing is drempel voor aanschaf warmtepomp

Warmtepompen spelen een belangrijke rol in de energietransitie. Het doel is dat er in 2030 1 miljoen hybride pompen zijn geïnstalleerd. Met een warmtepomp besparen huishoudens op hun gasverbruik: gemiddeld 60% bij hybride en 100% bij volledig elektrische pompen. Echter, veel woningeigenaren hebben weinig vertrouwen in deze energiebesparing. Daarom heeft het ministerie van Klimaat en Groene Groei onderzocht of een garantie op de energieprestatie de aanschafintentie verhoogt. Ook is nagegaan welke garantievorm het meest effectief is.

Interventie: verschillende varianten van een energieprestatiegarantie

De interventie bestond uit een energieprestatiegarantie (EPG) die een installateur gratis aanbiedt aan woningeigenaren. Er waren vier varianten van deze garantie voor de hybride warmtepomp:

• De besparing wordt uitgedrukt in m³ gas en de garantie geldt voor een periode van twee jaar.
• De besparing wordt uitgedrukt in euro’s en de garantie geldt voor twee jaar.
• De besparing wordt uitgedrukt in m³ gas en de garantie geldt voor vijf jaar.
• De besparing wordt uitgedrukt in euro’s en de garantie geldt voor vijf jaar.

Voor de volledig elektrische warmtepomp waren er twee varianten: garantieduur van twee of vijf jaar. In beide varianten werd de besparing uitgedrukt in euro’s. (De gasbesparing is daar per definitie 100%.)

Methode: RCT

De interventies zijn getest in een online experiment onder 2822 woningeigenaren. Deelnemers werd gevraagd zich in te leven in de situatie dat ze zich oriënteren op een warmtepomp. Daarna lazen ze informatie over de hybride of volledig elektrische warmtepomp en een scenario over de garantie. Deelnemers werden random toegewezen aan één van de varianten van de EPG. Een controlegroep kreeg geen informatie over de EPG. Vervolgens beantwoordden deelnemers vragen over hun intentie een warmtepomp aan te schaffen, hun motieven daarvoor en het gebruik van de EPG.

Resultaat: geen effect op aanschafintentie hybride warmtepomp, wel voor volledig elektrische

Voor de hybride warmtepomp verhoogt geen van de garantievarianten de intentie voor aanschaf. Voor de volledig elektrische warmtepomp verhoogt de garantie van vijf jaar de aanschafintentie met 10%-punt. Er is wel interesse in de energieprestatiegarantie: 60% zegt er gebruik van te willen maken bij de aanschaf van een warmtepomp. Maar de aanschaf van een hybride warmtepomp wordt er niet door bevorderd. Voor de volledige warmtepomp gaat de aanschafintentie van 15% naar 25%, bij vijf jaar garantie. Twee jaar garantie wordt ervaren als te kort.

Het vertrouwen in de besparing van de warmtepomp loopt sterk uiteen: 37% heeft (helemaal) geen vertrouwen in de besparing, 43% heeft (heel) veel vertrouwen in de besparing en de rest is neutraal of weet het niet.

Impact: ineffectieve besteding van middelen voorkomen

De resultaten van dit onderzoek zijn met de sector besproken. Mede op basis van deze uitkomsten is besloten niet door te gaan met de beoogde energieprestatiegarantie, die vooral gericht was op de hybride warmtepomp. In plaats daarvan wordt alternatief beleid uitgewerkt. Het effect van een beleidsmaatregel op het gedrag van de doelgroep is niet altijd van tevoren te voorspellen. Op basis van theorie zou je verwachten dat een garantie goed zou werken. Dit bleek niet het geval, en bovendien afhankelijk van het type warmtepomp. Testen zoals deze zijn daarom van groot belang voor effectief beleid en gerichtere inzet van middelen. Door gedragsinzichten vroeg mee te nemen in het beleidsproces kon hierdoor geld en tijd worden bespaard.