Aanleiding: belonen tot nu toe nog niet effectief
Om belastingplichtigen te stimuleren fiscale wet- en regelgeving na te leven, neemt de Belastingdienst diverse maatregelen, zoals dienstverlening, controles, het corrigeren van fouten en het opleggen van sancties. Daarnaast onderzoekt de Belastingdienst ook alternatieve manieren om gedrag te beïnvloeden. Experimentele studies lieten geen effecten zien van belonen op de naleving van belastingregels (compliance). Dat eerdere onderzoek betrof zowel materiële als symbolische beloning. Om andere vormen van beloning te verkennen, zijn nu twee experimenten uitgevoerd met belastingkorting.
Interventie: verschillende belastingkortingen
De experimenten onderzochten het effect van het bieden van belastingkorting in een gesimuleerde context:
- belastingkortingen van verschillende omvang: 10%, 26% of 49% korting bij een correcte aangifte (experiment 1)
- een korting die je zéker krijgt of een korting waar je 10% kans op maakt: in beide gevallen gaat het om korting van 26% bij een correcte aangifte (experiment 2)
Deze korting wordt in mindering gebracht op het totale verschuldigde belastingbedrag. Voor de Belastingdienst is een probabilistische korting kostenefficiënter dan een systematische korting.
Methode: RCT
Er zijn twee experimentele online studies uitgevoerd waarin in totaal 382 deelnemers aangifte inkomstenbelasting moesten doen met een deels vooraf ingevulde aangifte (VIA). Deelnemers kregen in 100 rondes steeds informatie over de hoogte van hun inkomen, en wat daarbij het correcte belastingbedrag was om door te geven. Vervolgens konden ze zelf bepalen hoe hoog het belastingbedrag was dat ze daadwerkelijk betaalden. Hierbij werden ze erop gewezen dat ze meer geld zouden overhouden als ze lagere belastingbedragen invulden, en minder geld bij hogere belastingbedragen. Van de 100 bedragen die moesten worden doorgegeven, werd een deel vooraf ingevuld voor deelnemers:
- 25x was het vooringevulde bedrag correct
- 25x was het vooringevulde bedrag 10% te hoog
- 25x was het vooringevulde bedrag 10% te laag
- 25x werd het bedrag niet vooringevuld
Correcte aangifte (95 of meer van de 100 bedragen correct) werd beloond met (kans op) belastingkorting. Verder was er een controlegroep die geen beloning kreeg.
Resultaat: korting verbetert compliance bij te laag vooringevulde bedragen
Een korting leidde in beide experimenten tot meer aanpassingen naar de correcte belastingbedragen (in vergelijking tot geen korting). Dit gold vooral wanneer de belastingbedragen te laag waren vooringevuld en in mindere mate in de andere condities.
Andere resultaten:
- Als het belastingbedrag te laag is vooringevuld, blijkt de korting van 26% het meest effectief om compliance te verhogen: 74% correct ingevulde bedragen tegenover 53% zonder korting (zie figuur x).
- Als het belastingbedrag te laag is vooringevuld, blijkt de kans op korting effectiever dan de zekerheid van korting: 70% correct ingevulde bedragen versus 63%, zoals figuur y laat zien.
- Als het belastingbedrag te laag is vooringevuld, zijn deelnemers minder geneigd dit te corrigeren: de compliance was significant lager (experiment 1: 67%, experiment 2: 61%) dan bij de niet-vooringevulde bedragen (experiment 1: 80%, experiment 2: 75%). Bij te hoog vooringevulde bedragen was dat verschil niet significant.
Figuur x: Het percentage door deelnemers correct ingevulde aangiftes per kortinghoogte (experiment 1, bij te laag vooringevulde bedragen)
Figuur y: Compliance in de te laag vooringevulde conditie per soort korting (experiment 2)
Impact: nieuwe potentieel effectieve interventie
Deze simulatie laat zien dat belastingkorting effectief kan zijn om belastingcompliance te vergroten. Voor belastingautoriteiten is vooral het verloten van kortingen interessant, omdat de kosten dan veel lager zijn dan bij systematische korting. De kortingen blijken het vertrouwen of de motivatie van belastingplichtigen niet te schaden. Verkend wordt hoe de Belastingdienst belastingkorting kan inzetten in de praktijk.