Aanleiding: aantal sociaal advocaten neemt af
Sociaal advocaten staan mensen bij die zelf geen advocaat kunnen betalen, maar wel juridische hulp nodig hebben. De Raad voor Rechtsbijstand betaalt een deel van de advocaatkosten. De afgelopen 5 jaar is het aantal sociaal advocaten afgenomen met 13% (900 advocaten). Ook stromen er meer sociaal advocaten uit dan in. In 2024 kwam 51% van de uitstroom door het vertrek van sociaal advocaten in de leeftijdscategorie 20 tot 35 jaar. De komende jaren vergrijst de sociaal advocatuur substantieel en naar verwachting gaan er 2500 sociaal advocaten met pensioen.
Toch overweegt ongeveer een derde van de rechtenstudenten een carrière in de sociaal advocatuur. Er lijkt dus vooral op de korte termijn potentie om de instroom van sociaal advocaten te vergroten door in te zetten op rechtenstudenten. Hoe zijn zij te interesseren voor een baan bij een sociaal advocatenbureau?
Interventie: vacaturetekst met twee gedragstechnieken
Het gedragsteam van het ministerie van JenV heeft twee interventies getest in vacatureteksten voor een sociaal advocaat in loondienst:
- aanwakkeren van de motivatie om anderen te helpen: in de functieomschrijving van deze vacaturetekst werd expliciet benadrukt wie er door het werk geholpen worden (mensen met lagere inkomens), dat er intensief contact is met de cliënten en welk verschil de juridische hulp voor hen maakt
- tegengaan van negatieve stereotypen over sociaal advocaten: in deze functieomschrijving werd benadrukt dat zaken uitdagend zijn, dat je procedeert in toga en dat de collega’s met wie je gaat werken zeer competent zijn
In de arbeidsvoorwaarden werd steeds benadrukt dat er een goede werk-privébalans is. Het salaris bleef constant.
Methode: vignetexperiment
Rechtenstudenten werd in een online onderzoek gevraagd zich in te leven in een situatie waarin zij op zoek zijn naar een baan als advocaat-stagiaire en een vacature online tegenkomen. Daarna kregen ze de vraag hoe groot de kans is dat ze op deze vacature zouden solliciteren. Aan het vignetexperiment deden 619 WO-studenten mee. Ze werden willekeurig toegewezen aan één van de vier groepen:
- een controlegroep die de vacaturetekst kreeg zonder tekstuele aanpassingen
- een groep met de vacaturetekst die stereotypen moet tegengaan
- een groep met de vacaturetekst die moet motiveren om anderen te helpen
- een groep die een vacaturetekst kreeg met beide interventies
Resultaat: geen effect
De variantieanalyse toonde geen significant effect van de interventies. De gemiddelde kans op sollicitatie is 36,0% onder de rechtenstudenten. Hoewel er tussen de experimentele groepen wat verschil zit (de controlegroep schat de kans gemiddeld 37,7%, de motivatiegroep 36,5% en de stereotypengroep 33,7%), zijn de verschillen niet significant. Zie figuur.
Verschil in geschatte kans op sollicitatie tussen groepen (gemiddelden)
Dat betekent dat de interventies om motivatie aan te wakkeren en stereotypen tegen te gaan allebei niet zorgen dat meer studenten overwegen te solliciteren op loondienstvacatures voor sociaal advocaat. Dit komt heel duidelijk doordat studenten het salaris te laag vinden. Zelfs studenten die de vacature wel aantrekkelijk vinden vanwege het maatschappelijk belang, geven aan dat het salaris hen tegenhoudt.
Impact: richten op andere interventies
Dat salaris een grote rol speelt, was al bekend. Daarom werd salaris in het experiment constant gehouden. Juist daardoor werd duidelijk dat salaris zó doorslaggevend is, dat interventies die zich richten op andere redenen om wel of niet te solliciteren geen effect hebben. Deze uitkomst biedt waardevolle informatie voor de verdere beleidsontwikkeling rondom de sociaal advocatuur. Het gedragsteam van het ministerie van JenV gaat nu op zoek naar andere interventies. Najaar 2025 worden hierover gesprekken gevoerd met de doelgroep.