Terugdringen van belastingschulden in het buitenland

Aanleiding: inefficiënt invorderingsproces

Het huidige invorderingsproces voor mensen met een belastingschuld in het buitenland is inefficiënt en belastend voor zowel de belastingdiensten als de belastingschuldenaar. Tegelijkertijd blijft het aantal openstaande grensoverschrijdende vorderingen toenemen. Daarom onderzochten de Nederlandse en Belgische belastingdiensten een alternatieve aanpak gebaseerd op gedragsinzichten. Deze moest leiden tot een hogere naleving, lagere administratieve lasten en kostenbesparing.

Interventie: brieven met gedragstechnieken

De doelgroep bestond uit Nederlandse belastingschuldenaren die in België wonen, en Belgische belastingschuldenaren die in Nederland wonen. De Belastingdienst en de Federale Overheidsdienst Financiën hebben samen een brief ontwikkeld op basis van deze gedragsinzichten:

• De brief was gepersonaliseerd: door directe aanspreking met naam en achternaam.
• De brief bood handelingsperspectief (doelen stellen) en deadlines: er werden reactietermijnen vermeld en de vormgeving ondersteunde deze boodschap.
• Er werd vermeld dat de betaling werd gemonitord (Hawthorne-effect: mensen passen hun gedrag eerder aan als ze weten dat ze worden geobserveerd).
• In de brief werd vertrouwen benadrukt (wederkerigheid). Tegelijkertijd was duidelijk dat niet reageren zou worden gezien als een bewuste keuze (use of active choice).

Wanneer er geen reactie kwam, volgde na een maand een tweede brief vanuit het woonland (autoriteit en monitoreffect). De toon was dwingender en benadrukte dat niet reageren zou leiden tot dwanginvordering (verliesaversie).

Methode: RCT

In een gerandomiseerde gecontroleerde studie werd het effect van de gedragsbrieven getest op betalingsnaleving en andere vormen van reacties: betalingsregeling, bezwaar, telefonisch contact of contact via e-mail. Er waren twee groepen:

• De interventiegroep ontving een brief vanuit het land waar de belastingschuld was ontstaan. Deze groep telde 303 Belgische en 391 Nederlandse belastingschuldenaren.
• De controlegroep ontving geen extra brieven. Voor hen bleef het reguliere proces staan. De groep bestond uit 266 Belgische en 242 Nederlandse belastingschuldenaren.

Resultaat: flinke stijging in reacties en betalingen

De geteste gedragsinterventie zorgt ervoor dat het reactiepercentage fors toeneemt:

• Bij Nederlandse schuldenaren is het een stijging met 55 procentpunten: van 5,4% in de controlegroep naar 60,4% in de interventiegroep.
• Bij Belgische schuldenaren is de stijging vergelijkbaar, met 56 procentpunten: van 11,3% in de controlegroep naar 67,3% in de interventiegroep.

Ook was er een duidelijke stijging te zien van het percentage betalingen:

• Bij Nederlandse schuldenaren gaat het om een stijging van 23,7 procentpunten: van 5,4% in de controlegroep naar 29,1% in de interventiegroep.
• Bij Belgische schuldenaren is het een stijging van 43,8 procentpunten: van 8,7% in de controlegroep naar 52,5% in de interventiegroep.

De gedragsbrieven zorgden uiteindelijk voor een extra invordering van 149.720 euro (5,5% van de totale openstaande schuld) van Nederlandse schuldenaren die in België woonden. Van de Belgische belastingschuldenaren die in Nederland woonden, werd een extra bedrag ingevorderd van 154.609 euro (27% van de totale openstaande belastingschuld).

Impact: kostenefficiënte manier om te innen

Het experiment laat zien dat het sturen van gedragsbrieven een kostenefficiënt alternatief is voor het huidige standaardproces van internationale invordering. De alternatieve aanpak geeft belastingschuldenaren de kans om zelf het probleem op te lossen en biedt hiermee een non-invasieve werkwijze die voorkomt dat schulden verder oplopen.

Bovendien kan het contact bijdragen aan een positieve relatie tussen een belastingdienst en een belastingschuldenaar. En uit literatuuronderzoek is bekend dat een positieve relatie en positieve ervaringen gebaseerd op wederzijds vertrouwen belangrijke voorspellers zijn van naleving op de lange termijn.